حسين بن حسن خوارزمي

69

شرح فصوص الحكم ( تحقيق حسن حسن زاده آملى ) ( فارسى )

--> - تأليف در آورد چنانچه خود گويد : « اما بعد فاني رأيت رسول اللّه في مبشرة . . . » حاصل مقصود آنكه در محروسه دمشق در عالم مثال مقيّد و خيال متصل كه عبارت است از رؤياى صالحه شرف‌اندوز زيارت جمال عديم المثال حضرت ختمى مرتبت صلوات اللّه عليه شدم كتابى در دست مبارك گرفته بودند فرمودند بگير اين كتاب فصوص الحكم را و بر مردم آشكار كن تا از مضامين آن منتفع گردند » ( شرح مناقب چاپ اول سنگى - ص 18 ) غرض از نقل ترجمه آن جناب اين است كه مقصود شيخ از عبارت مذكور روى آوردن واقعه‌اى به تمثل در موطن خيال متصل صقع نفس است مانند ديگر مكاشفات كه برخى را برشمرده‌ايم . مبشّره ، صفت موصوف محذوف كه رؤيا است مىباشد . و اين رؤيا ، رؤيت به بصيرت است نه به بصر . و أريتها صيغه متكلم وحده مجهول از ارائه است - يعنى آن رؤيت به بصيرت به من ارائه داده شده است و من دستى در آن نداشته‌ام ، پس هرآينه آن رؤيت مبرّاى از اغراض نفسانى و منزّه از خيالات شيطانى است . شرح دو عين 28 و 51 كتاب « سرح العيون في شرح العيون » در مراتب ادراك و رؤيت در اين مقام بسيار مفيد است ، خواننده گرامى را بدانجا ارجاع مىدهيم . در بعضى از شروح فارسيه همانند بيان خوارزمى آمده است كه : « اگر سائلى پرسد كه چون حضرت رسول - صلى اللّه عليه و آله و سلم - او را در خواب اين كتاب بنمود و فرمود خذه منّي ، و شيخ - رحمه اللّه - چون بيدار شد اين كتاب را املاء نمود و نوشت ، عبارت نيز عبارت آن حضرت است يا نى ؟ جواب گوييم مراد از خذه منّى نه آنست كه كتاب محسوس موجود در خارج را بستان ، چه چون بيدار شد هيچ كتاب نبود ، بلكه فرمود كه اين معانى و اسرار غيب از من فراگير و به عالم محسوس و شهادت بر ، و در كسوت تقرير و تحرير درآور ، و به عبارتى مناسب از آن تعبير كن تا چون اهل كمال ادراك آن معانى كنند سبب انتفاع و ارتقايشان گردد » . تبصره - راقم گويد كه هرچند كلمه مبشره را به حسب ظاهر اطلاق استعمال آن در روايات به خوابهاى خوش اختصاص داده‌اند و اگرچه مخصوص به عالم خواب هم باشد باز مطلب تمام است زيرا كه شيطان به صورت اولياى إلهى متمثل نمىشود به علت اينكه آنان مظهر اسم هادىاند و شيطان مظهر اسم مضل است و مضل به صورت هادى متمثل نمىشود زيرا كه در تمثل مناسب شرط است به تفصيلى كه در درس بيست و يكم كتاب « دروس اتحاد عاقل به معقول » تقرير و تحرير كرده‌ايم . ( ط 1 - ص 373 ) . بايد ميان مبشره و منام ، و همچنين ميان رؤيا و منام فرق گذاشت . قوله سبحانه : إِذْ قالَ -